![]() |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
#1 |
|
İrcF o r u m SaHiBi Üyelik Tarihi: Sep 2021 Üye No: 215 Mesajlar: 11.039 Nerden: 34 İstanbul Cinsiyet: Erkek Web Site: İRC.CanlarSohbet.NET IRC Sunucu: Erkek IRC Radyo: CanlarFM Aldığı Beğeni: 74 Beğendikleri: 30 |
Kültür tarihçisi V. Gordon Childe, tarihteki ilk büyük
devrimin tarım devrimi, ikinci büyük devrimin de Kent Devrimi olduğunu belirtmiştir. Childe’dan sonra gelen antropolog ve kültür tarihçilerinin vurgusunu yaptığı asıl dönüşüm ise 18. yüzyılın Endüstri Devrimi’dir. Endüstri Devrimi, tarım döneminin koşullarını değiştirerek köylülerin artık ürününe el koyarak zenginleşen yönetici ve aristokratların yerini geniş kentli sınıflar, işçiler, burjuvalar ve hizmet çalışanları almıştır. İnsan ve hayvan gücüne dayalı üretim, makinelerle kitlesel halde seri üretime dayalı olarak yapılmaya başlamıştır. Kentleşme ve Tarım Dışı Tabakalaşmanın Doğuşu İ.Ö. 4 binin sonunda Mezopotamya’da ortaya çıkan ilk kentler, tarım yapan yerleşmelerin ürün fazlalarını pazarlayıp mübadele ettiği yerlerde doğdu. Ürünlerin üzerinden toplanan vergiler ve haraçlar ile oluşan tabakalaşma kentlerin örgütlenme zeminini oluşturdu. Kentler ayrıca kendisine bağlı kırsal alanların ihtiyaçlarına cevap verecek kurumları içinde barındırmaya başladılar. Bu kurumlar artık değere el koyma mekanizmalarını da geliştirmiştir. Kaba emeğin kullanıldığı kırsal alan ile uzmanlaşmış emeğin ve ticari ilişkilerin hâkim olduğu kent bölgeleri arasında bir gerilim oluşmasıyla kent, toplumun ulaşması gereken değerlerin ve ideallerin sahibi olarak yüksek kültürü içinde barındırıp medeniyet kavramıyla sıkı bir ilişki içerisinde olmuştur. Büyük-küçük gelenek, yerlikozmopolit, yazılı-sözlü kültür ve yerel-evrensel kavram karşıtlıkları da kır-kent arasındaki bu duruma vurgu yapar. Yazılı kültür şiiri yazılı kültüre ürünüyken aşık geleneği sözlü kültür ürünüdür. Büyük gelenek, yöneticilerin temsil ettiği resmi ve Ortodoks dünya görüşünü yansıtırken küçük gelenek daha gevşek ve bağdaşmacı gelenekleri içermektedir. Kentin bütün kozmopolitizmi yazılı kültürün çatısı altında birleşmektedir. Kent “çok kültürlü” bir yapıya sahiptir. İçeriğinde barındırdığı tüm farklı unsurları kendini kırdan ayıran yazılı kültür özelliğine dayanarak birleştirir. Diğer yandan kır ve kent zaman zaman etkileşime geçer ve birbirlerine ait özellikleri süzgeçlerinden geçirip kendilerine uyarlayabilmektedirler. Devletin Gelişimi Kentlerde oluşan kurumların/örgütlerin varlığı, etki alanları tarımsal üretim alanları ve doğal-coğrafi sınırlarca belirlenmiş ilk devletleri karşımıza çıkarır. İlk devletlerin oluşmasında etkili faktörler şu şekilde sıralanabilir: • Kent, ekonominin, pazar yerinin, ticari faaliyetlerin, devletin vergisinin toplandığı, tarım dışı mal ve hizmetlerin yürütüldüğü ve üretildiği merkezi bir yerdi. Bunlar örgütlenme ve iş bölümüne dayalı bir toplumsallaşma anlamına gelmekteydi. • Tarımsal üretim sonucu artış gösteren nüfus, ilk devletlerin oluşumunu tetiklemiştir. • Nüfus artması nedeniyle insanların basit örgütlenme biçimleri nüfusun tamamını denetlemekte yetersiz kalmış ve bu durum insan topluluklarında çatışmalara neden olmuş ve çatışmalara karşı düzen ihtiyacı baş göstermiştir. • Zenginliği korumak amacıyla ortaya çıkan ve karşılığında artı üründen beslenen profesyonel askerler(koruyucular) diğer bir sebeptir. Devletin üç önemli işlevi ise: • Üretim araçlarının, üreticilerinin korunması ve geliştirilmesi • Üretim ilişkilerinin korunması ve geliştirilmesi • Devlet aygıtının güçlü tutularak toplumun üstünde yer almasının sağlanması Dolayısıyla denilebilir ki devletin oluşumu ve gelişimi için tarım devriminin sonrasındaki gelişkin ve karmaşık yapılaşma beklenmiştir. İlk devletler arasında Mısır, Mezopotamya, Yunan, Roma, İran, Hitit, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı sayılabilir. İşlevlerini yerini getirmek için devlet şu kurumlardan oluşmaktadır: • Belirli bir toprak parçasında hükümranlık ve bu toprak parçasında yaşayan insanlar üzerinde varsayımsal ve ideolojik hakimiyet • Hukuk • Güvenlik ve zor aygıtları • Maliye Bu dört kurum, ilk devlet biçimlerinde askerler, din adamları, yönetici- seçkinleri içine alan saray örgütlenmesince bütünleştirilmekteydi. Bu yüzden de çoğu zaman yönetici- seçkin ve teba arasında toplumsal hareketlilik bulunmamaktaydı. Kurulmuş ilk devlet, bir kent devletidir. Antropolojik açıdan ilk devleti izleyen süreçte devleti iki ana evrede inceleyebiliriz. Bunlar; kapitalizm öncesi (prekapitalist) devlet biçimleri adı altında toplanan tarım devletleridir. Tarım devletinde önemli olan, tarımdan kazanılan ürün artığının iktidar sahiplerine akmasıdır. Burada uyrukla devlet arasında bir kimlik politikası şekillenmemiştir. Tarım devleti, güçlenip diğerlerini egemenliği altına almasıyla ve topraksal(teritorial) devletin doğmasıyla ortaya çıkar. Bu devletlerin artık belli bir toprak parçası üzerinde egemenlikleriyle tanımlanır hale gelmeleri temel özelliklerini oluşturur. Bu devlet, tarımsal artıktan beslenen, profesyonel orduya sahip, yeni alanlara yayılma potansiyeli olan bir devlettir. Nüfusun belirli bir etnik ve dilsel gruptan değil de o topraklar üzerinde yaşayan çeşitli halklardan oluşuyor olması ise bu devletlerin bir diğer özelliğidir. Ancak yöneticiler ve yönetimin başındaki hanedanın genellikle belirli bir etnik gruptan olduğu görülür. Topraksal devlet ile toprak mülkiyetinin önemi artmıştır. Bu devletlerin yöneticileri, seferlere katılan savaş beylerine ele geçirilen toprakları verirdi. Böylece beylerin daha sonraki savaşlara katılımı ve asker besleyecek kaynak topraktan sağlanmış olurdu. Bu durum tarımsal devletlerde tabakalaşma ve sınıfsal ayrışmanın kaynağını teşkil etmiştir. Diğer yandan ise toprak mülkiyeti ve askeri katkı durumları tabakalaşmaya sebep olmuştur. Yayılma eğiliminin doğal sonucu olarak karşımıza “imparatorluk” kavramı çıkmaktadır. İmparatorluklar, kendilerine bağlıların otoriteye rızasını kazandırmak için kutsal anlamları üstlenerek kendilerine ideolojik bir zemin hazırlamaktadırlar. Böylece seçilmiş tek kişiye ve aileye yegâne yönetme yetkisi için sebep oluşturulur. Bu ideolojinin adı imparatorluk ideolojisidir ve ilk örneği Büyük İskender’dir. Büyük İskender tarihteki ilk büyük imparatorluğu kurarak o zamanın kavrayışı olan doğu ve batıyı birleştirmiştir. İmparatorluklarda her zaman diğerlerinden öne çıkan önemli kentler olmuştur. Bu kentlerde yaşıyor olmak yönetimden olmaktır ve bu bir ayrıcalıktır. Ayrıca bu kentler, taşradan gelen ürünler ile beslenirler, mimarileri gelişmiştir ve ince sanatlar ile uğraşılır. Dolayısıyla yüksek kültürün üretildiği yerler de buralardır. Tarım devleti döneminde yurttaşın kültürlemesi görevi, cemaatler ve geleneksel ilişkilere bırakılmıştır. Devletin tebasından beklentisi, mutlak itaat ve vergileri ödemesidir. Modern devletlerden farklı olarak, tarım devletlerinde sınırların korunması için egemenlik iddia edilen yerlerde yerel güçlerle siyasal ittifak yapılır. Bu sebeple sınırlardan ziyade uçlardan bahsedilmelidir. Endüstri Toplumu ve Yeni Yaşam Biçimi Tarım çağı, Endüstri Devrimi ile sona ermiştir. 18. yüzyıl itibariyle yeni gelişen çağ ile beraber yeni yaşam ve geçim biçimleri ortaya çıkmış, tarımdan kitlesel üretim yapan endüstriye doğru kaymalar başlamıştır. Üretim ve tüketim zamanla yeni bilimsel devrime göre değişecek, köylüden işçiye geçişler artacak, üretim mekanları köylerden kent ve fabrikalara kayacaktır. Bu değişimler olurken geleneksel tarım imparatorlukları da yıkılmış ve yerine ulus-devletler kurulmuştur. Endüstri Devrimi (1640 İngiliz Devrimi) ve 1789 Fransız İhtilali ile tarım döneminde toprak mülkiyetine bağlı olarak güçlü olan aristokrat sınıf önemini kaybederek yalnızca sembolik olarak varlığını sürdürmüştür. Kentli sermaye sahibi sınıf ise siyasal sistemde ve ticari faaliyetlerde önem kazanmaya başlamıştır. Eski ayrıcalıklara önem veren bürokrasiden Max Weber’in tanımladığı akılcı bürokrasiye geçilmiştir. Yeni gelişmelerle birlikte kültürel süreçlere müdahale ederek yurttaş yaratma projesine sahip modern devlet biçiminin en yaygın hali ulus-devlet olmuştur. Amaç, ulusal kültür yaratmaktır. Yani tek bir standart dil ve bu dilin araçlarıyla iletişim kuran, laik kurumlar aracılığıyla toplumsallaşan ve devletin belirlediği müfredat aracılığıyla kültürlenen eğitim ile yurttaşlar oluşturmaktır. Meşruluğunun sebebi de bu ortak kültürle ilişki kurulacak ulus kavramıdır. Dolayısıyla eskiden önceki geleneksel otoriteden meşruluk sağlayan kutsallık ve soyun yerine yurttaşlık ilişkisi geçmiştir. Ulus-devletleri oluşturan genellikle milliyetçilik hareketleri olmuştur. Milliyetçilik şu üç amaca yönelmiş bir harekettir: • Ulusal ekonomi yaratma, • Özerk bir ulusal yasama/yürütme, • Ulusal bir kültür ve buna bağlı kimlik yaratma Endüstri toplumunda kültür özel değil evrenseldir. Dolayısıyla kültürde türdeşliği hedefleyen ulus-devlet ile bütünlük içerisinde yer alan etnik gruplardan ve benzeri unsurlardan kaynaklanacak kültürel çeşitlilik varlığı arasında oluşacak gerilim milliyetçiliği doğurur. İlkselci(primordialist) görüşe göre etnikliğin geçerliliği unsuru modern öncesi ya da görece izole topluluklarla sınırlı iken etnik bilinç modern toplumda da ortaya çıkmıştır. Modern toplumlarda ve milliyetçilik baskısı altında kalan yalnız kalabalıklar içinde yabancılaşan kişiler, aidiyet ve dayanışma ihtiyacını yoğun biçimde yaşayarak etnik bilince sarılabilirler. Ancak bu durum toplumsal çatışmalara zemin hazırlayabilir. Irkçılık ise insanların biyolojik özelliklerinin çeşitliliğinden ötürü eşit olmadıkları fikrinden doğan ve sömürgeleştirmeyi meşru kılan bir ideolojidir. Tarihsel süreç içerisinde yaşanan bir takım olaylar sonucunda uluslararası örgütler ve birçok devlet ırkçılığa engel olmaya yönelik düzenlemeler yapmıştır. Bilimsel devrimler neticesinde, önce buharlı makinelerin icadıyla kömür, ardından yanmalı motorun bulunmasıyla petrol ve bu gidişata paralel olarak önce tekstil sektörü daha sonra otomotiv ve elektrik sektörü önem kazanmıştır. II. Dünya Savaşı’ndan sonra ise teknolojik gelişmeler neticesinde nükleer enerji, iletişim, havacılık, uzay gibi sektörler de bu öncülüğü ele geçirmiştir. Bilimsel gelişmelere bağlı olarak hastalıkların azalması ve yaşam şartlarının iyileşmesiyle nüfus artışı hızlanmıştır. Yeni oluşan toplumsal sisteme uyum sağlayabilecek insanları kültürleme görevini ise devlet ve okullar üstlenmiştir. Kentler, endüstrileşmenin merkezi oldu. Pazar hizmeti gören, yönetim ve adalet işlerinin yürütüldüğü eski kent, dönüşüm geçirdi. İlk olarak nüfus yapısında değişiklik görüldü. Endüstrideki işçi ihtiyacını karşılamak için kırdan kente göçler oldu. Kırdan kente göç eden ilk insanlar iş edinirken sonradan göç edenler istihdamın doymuş olması sebebiyle iş bulamayıp şehrin yoksullarını oluşturmuşlardır. Yoğun göç dalgalarından ötürü gecekondulaşma ve varoşların artışıyla çarpık büyüme sorunu baş göstermiştir. Plansız kentleşme ve gecekondulaşma çarpık büyümenin en önemli göstergesidir. Tarımdan elde edilen gelirin yetersiz oluşu ile kır neredeyse tamamen boşalmış ve dev kentlerden(megapollerden) bahsedilir olmuştur. Tarımda yeni üretim yöntemleri ortaya çıkmıştır. Makine, insan gücünün yerini almış, bu durum köydeki işgücü fazlasının kente göç etmesine sebep olmuştur. Endüstriyel tarım ürünlerinin niteliğini arttıran yeni üretim teknikleri geliştirilmiştir. Besinler yerine endüstriyel bitki üretimine geçildi. Tarımda uzmanlaşma ile yeni meslekler ortaya çıkmıştır. Ticari ve endüstriyel getirisi fazla olan ürünlere daha çok önem verilmiştir. Tüm gelişmelere rağmen yine de bazı ürünlerin, niteliğinden ötürü, yetiştirilmesi ve/veya hasat için insan gücüne ihtiyaç duyulmuştur. Günümüzde, yoğun üretime rağmen, Dünya topraklarının yalnız %11’i tarımsal üretim için kullanılmaktadır. İktisadi Eşitsizliğin Yayılması, Az Gelişmişlik ve Üçüncü Dünya Kapitalist ekonominin dünyayı birleştirmesiyle iktisadi sistemde yeni değişimler gerçekleşmiştir. II. Dünya Savaşı sonrası bağımsızlığını ilan eden Üçüncü Dünya ülkeleri ile Batı arasında zenginlik farkı oluşmuştur. Üçüncü Dünya ülkeleri, iktisaden Batı’ya bağımlıdır. Immanuel Wallerstein bu durumu merkez-çevre ülkeler formülüyle açıklarken, iktisatçı Andre Gunder Frank, Bağımlılık Kuramı adı altında incelemiştir. Neticede Üçüncü Dünya ülkelerinde, Batı ile aralarındaki bağımlılık ilişkisi sebebiyle yeterli ve sürdürülebilir bir kalkınma yaşanmamıştır. Az gelişmişlik modeli ise, Batı’nın geçtiği aşamalardan geçilince bu toplumlarca gelişmişliğin yakalanacağını savunur. Az gelişmiş toplumlara, dışarıdan kurumlar empoze edilerek bu toplumların kalkışa geçeceklerini savunur. Dünya Bankası, Dünya Ticaret Örgütü, IMF(Uluslararası Para Fonu) gibi kurumlar bu görüşün ürünüdür. Her ne kadar durum farklı çerçevelerde açıklanmaya çalışılsa da Endüstri Devrimi’ni gerçekleştirmiş devletler ile diğerleri aralarındaki iktisadi düzey farkı aşikardır. Bu farkı, kalkınma iktisatçıları az gelişmişlik kavramıyla açıklamaya çalışırken diğer yandan da kültürel gecikme, kötü uyarlanma gibi sonuçlar doğurmuştur. Sosyalist Blok’un çöküşüyle küreselleşme şu sonuçları getirmiştir: • Sermaye küresel dolaşıma girmeye başlamıştır. • Teknoloji ilerlemiş ve yayılmıştır. • Fakir Güney ülkelerinden zengin Kuzey ülkelerine doğru göç başlamış, insan hareketliliği artmıştır. • Fikirler, imgeler, simgeler hızlı bir dolaşıma girmiştir. Bu gelişmeler kültürel alanda da değişime yol açtı: • Klasik antropoloji içerisinde yerel bağlam ortadan kalktı. • Güvensiz ekonomik koşullar yeni bir kaos hali yarattı. • Küreselleşmeyle her şey anlık ve geçici hale gelmesiyle kimlik arayışı öne çıktı. Endüstrileşmenin ilk döneminde üretim önemliyken küreselleşme ile birlikte tüketim ön plana çıkmıştır. Bu durumun sonucu olarak dönüşüm yaşanmış, küçük işletmeler azalırken, belirli bir merkezde örgütlenmiş ve zincirleme mağazalar yoluyla dünyanın her yerine yayılmış ürünlerin tüketimi bir değer ölçüsü haline gelmiştir. Endüstri toplumunun hızlı değişimleri sonucunda bir kültür ihtiyacı ortaya çıkmış ve sinemanın, müziğin, sporun ve diğer unsurların üretildiği bir kültür endüstrisi oluşmuştur. Bu endüstriye bağlı olarak üretilen ve kitlelere hitap eden tüketim nesnelerinin tümüne yani tüketilebilen bu kültüre popüler kültür denilmektedir. Popüler kültür ile tüketim iç içedir. Moda ise popüler kültürün tüketimi artırmak amacıyla ortaya çıkardığı kurumların en önemlilerinden biridir. Moda ile ihtiyacı karşılamak için giyinmekten ziyade her yıl farklı çeşitlerde kıyafetlere önem verilerek kıyafetlerin tüketimi sağlanmaktadır. Modanın yanı sıra trendler(eğilimler)ortaya çıktı. Bunlar, geçici tüketim eğilimlerini belirli dönemlerde geçerli kılmaktadır ve medya tarafından tanıtılıp yayılmaktadır. İşe ayrılan zamanın önem kazanması ve yeme/içme alışkanlıklarının değişmesiyle besin değeri kazanımlarında farklılık olmuştur. Ayak üstü yenilen yiyecekler, enerji açısından zengin fakat besin değeri açısından fakir yiyecekler olduğu için endüstri çağının hastalıklarının yayılmasına zemin hazırlamıştır. Çokkültürlülük, Çokkültürcülük ve Antropolojide Yeni Yönelimler Endüstri toplumunun bir sonucu olarak kentlere doğru oluşan yoğun göçle bir araya gelen karmaşık nüfus pek çok farklı kültürün ve kültürel eğilimin yan yana yaşamasına yol açtı. Bu nüfuslar yan yana yaşamasına rağmen içe kapanma eğilimi göstermiş ve kültürel kimlikler güçlenmiştir. Sosyal devletin zayıflamasıyla başka dayanışma biçimleri de ortaya çıktı. Bunlar arasında daha çok etnik ve dinsel gruplar, cemaatler ve hemşerilik ilişkilerinin öne çıktığı görülmektedir. Etnik azınlık ve göçmen dernekleşmeleri, üyelerine artık yöresel bağ, etnik aidiyet, iş temelinde meydana gelerek çeşitli iş veya dayanışma sağlama işlevi görür hale gelmiştir. İşlevleri kimi zaman sendika veya siyasal parti gibi daha geniş birliklerin işlevleriyle de örtüşebilmektedir. Bu yeni toplumsal örüntü çokkültürlülük kavramıyla açıklanmaktadır. Çokkültürcülük ise farklı kimliklerin yok edilmeye veya özümlenmeye çalışılması yerine korunması ve içinde bulunulan topluma entegre edilmesi düşüncesini benimseyen siyaset anlayışıdır. Çokkültürlü yapıların kabulüne yönelik görüş, endüstrileşmiş Batı ülkelerinde kentlerdeki nüfusun kültürel niteliklerini ve kültürel değişimini araştırmaya itti. Tüm bu değişimleri incelemek için sosyoloji ile antropolojinin kesişme noktasında kültürel çalışmalar isimli bir saha doğmuştur. Bu okul, kentin odağındaki moda, popüler kültür, iletişim biçimleri, tüketim tarzları, boş zaman, yeni edebiyat, kimlik ve kimlik ideolojileri gibi geniş bir konu yelpazesini incelemektedir. Gelişmeler ilerleyişe işaret etse de aynı zamanda ekolojik sorunları ve sosyal problemleri de beraberinde getirmiştir. Kalkınma ile insan varlığını tehdit eden unsurların oluşması paralelinde uygulamalı antropoloji, bu iki durum arasındaki gerilimi gidermeye yönelik sistemli çabalar üzerine çalışmaktadır. Endüstri toplumunun ihtiyaçları, ihtiyaca yönelik yeni teknik ve yöntemler geliştirilmesine neden olmuştur. Ergonomi de denilen endüstriyel antropoloji, fiziksel antropoloji ile antropometrinin en yeni uygulama alanıdır. Antropometri, insan bedeninin ve iskeletinin boyut, biçim ve bileşim yönünden ölçülmesidir. Makinelerin, araçların, mobilyaların ve giysilerin tasarlanmasında antropometriden yararlanılır. ![]() Hakk'ın karşına çıkardığı değişimlere direnmek yerine,teslim ol.Bırak hayat sana rağmen değil,seninle beraber aksın. ''Düzenim bozulur,hayatımın altı üstüne gelir'' diye endişe etme.Nereden biliyorsun hayatın altının üstünden daha iyi olmayacağını?karizma_ |
|
|
|
![]() |
|
| Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir) | |
| Seçenekler | Arama |
| Stil | |
| Forum | Bilgilendirme |
|
Powered by vBulletin® Version 3.8.6 Copyright ©2000 - 2023, Jelsoft Enterprises Ltd. Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.6.1 Forum Barinma ve Kurucusu: www.ozlubilisim.com İRCForumun.NET Forum Sahibi: karizma_ |
|